İçeriğe geç
PsikiyatriDoktoru
Randevu Al

Bilgi Bankası · 5 dakikalık okuma

Mevsimsel depresyon; kış aylarında çöken ruh hali

Günler kısalınca enerjisi düşen, uykusu artan ve her yıl aynı aylarda içine kapanan biri için bu durum yalnızca bir kış hüznü olmayabilir.

Yağmurlu bir kış gününde mumlarla aydınlanan pencere, mevsimsel depresyonda azalan gün ışığını anlatıyor.

Önemli noktalar

Günler kısalınca enerjisi düşen, uykusu artan ve her yıl aynı aylarda içine kapanan biri için bu durum yalnızca bir kış hüznü olmayabilir.

Her yıl ekim sonunda başlıyor. Saatler geri alındığında akşam karanlığı erken çöküyor ve sizin enerjiniz de onunla birlikte düşüyor. Sabahları yataktan kalkmak giderek zorlaşıyor, gün içinde sürekli uyumak istiyorsunuz. Tatlıya ve hamur işlerine karşı dayanılmaz bir istek duyuyor, kilo alıyorsunuz. Arkadaş davetlerini geri çeviriyor, iş yerinde odaklanmakta zorlanıyorsunuz. Mart ayı geldiğinde ise sanki biri ışığı yeniden yakmış gibi kendinizi toparlıyorsunuz.

Bu döngü yıllardır tekrarlanıyorsa mevsimsel depresyon yaşıyor olabilirsiniz. Tıp dilinde mevsimsel örüntülü depresyon olarak adlandırılan bu durum, sıradan bir kış hüznünden daha fazlasıdır ve tedavi edilebilir. Bu yazıda mevsimsel depresyonun belirtilerini, nedenlerini, tanı sürecini ve tedavi seçeneklerini ele alıyoruz.

Kış hüznü mü, mevsimsel depresyon mu?

Soğuk ve karanlık günlerde biraz daha durgun hissetmek, evde vakit geçirmek istemek ya da sıcak yiyeceklere yönelmek pek çok kişide görülür. Bu hafif değişiklikler günlük yaşamı belirgin biçimde aksatmaz. Mevsimsel depresyonda ise belirtiler daha yoğundur, haftalarca sürer ve işi, ilişkileri, sorumlulukları etkiler.

Tanı için belirtilerin en az iki yıl boyunca aynı mevsimde başlaması ve o mevsim geçince düzelmesi, ayrıca kişinin yaşamındaki depresyon dönemlerinin büyük bölümünün bu mevsimsel örüntüye uyması gerekir. Mevsimsel depresyon çoğunlukla sonbahar ve kış aylarında görülür; daha seyrek olarak yaz aylarında ortaya çıkan bir türü de vardır.

Belirtiler nelerdir?

Kış tipi mevsimsel depresyonda depresyonun genel belirtilerine bazı özel belirtiler eşlik eder:

  • Çökkün ruh hâli, daha önce keyif alınan şeylerden zevk alamama
  • Belirgin yorgunluk ve enerji düşüklüğü
  • Uyku süresinde artış, sabahları uyanmakta güçlük
  • İştah artışı, özellikle şeker ve karbonhidrata yönelik yoğun istek
  • Kilo alımı
  • Sosyal ilişkilerden çekilme, "kış uykusuna yatma" hissi
  • Odaklanma güçlüğü, kararsızlık
  • Değersizlik ve umutsuzluk duyguları

Yaz tipi mevsimsel depresyonda ise uykusuzluk, iştah kaybı, huzursuzluk ve kaygı daha ön plandadır.

Ölüm ya da kendine zarar verme düşünceleri ortaya çıkarsa beklemeden bir ruh sağlığı uzmanına başvurmak, acil durumda 112'yi aramak gerekir.

Neden olur?

Mevsimsel depresyonun nedenleri tam olarak bilinmemekle birlikte gün ışığının azalmasının önemli bir rol oynadığı düşünülüyor. Işık, beynin biyolojik saatini düzenleyen en güçlü uyarandır. Kış aylarında sabah ışığının geç gelmesi ve günün kısalması bu saati kaydırabilir. Bunun sonucunda uyku ve uyanıklık döngüsü, enerji düzeyi ve ruh hâli etkilenir.

Gün ışığının azalmasıyla birlikte uykuyu düzenleyen melatonin hormonunun salınımında ve ruh hâliyle ilişkili serotonin sisteminde değişiklikler olabileceği de düşünülüyor. Kalıtsal yatkınlık, daha önce depresyon geçirmiş olmak ve ekvatordan uzak, kışları uzun ve karanlık bölgelerde yaşamak riski artırır. Kadınlarda ve genç yetişkinlerde daha sık görülür.

Kış aylarında dışarıda daha az vakit geçirmek, fiziksel hareketin azalması ve sosyal etkinliklerin seyrekleşmesi de belirtileri derinleştirebilir.

Tanı nasıl konur?

Mevsimsel depresyon tanısı, ayrıntılı bir psikiyatrik görüşmeyle konur. Psikiyatri doktoru belirtilerin ne zaman başladığını, kaç yıldır tekrarladığını ve yaz aylarında nasıl bir değişim olduğunu sorar. Belirtilerin bir mevsimsel günlükle izlenmesi tanıya yardımcı olur.

Benzer belirtilere yol açabilen tiroit bezi sorunları, kansızlık, D vitamini eksikliği gibi bedensel nedenler için gerekli görülen kan tahlilleri istenebilir. Bipolar bozukluk açısından değerlendirme de önemlidir; çünkü bazı kişilerde kış aylarındaki depresyonu bahar ve yaz aylarında aşırı enerjik, coşkulu dönemler izleyebilir ve bu durum tedavi seçimini değiştirir.

Tedavi seçenekleri

Işık tedavisi

Kış tipi mevsimsel depresyonda üzerinde en çok çalışılmış yöntemlerden biri ışık tedavisidir. Bu tedavide kişi, özel olarak tasarlanmış ve güçlü ama zararlı ışınları süzülmüş bir ışık kaynağının karşısında, genellikle sabah saatlerinde belirli bir süre oturur. Işık doğrudan gözlere bakılmadan, yüze yandan gelecek şekilde kullanılır. Pek çok kişide birkaç hafta içinde belirgin düzelme görülür.

Işık tedavisinin süresi, zamanlaması ve uygun cihaz seçimi hekimle birlikte belirlenmelidir. Bazı göz hastalıkları, ışığa duyarlılığı artıran ilaçlar ve bipolar bozukluk durumunda dikkat gerekir.

Psikoterapi

Mevsimsel depresyona özel uyarlanmış bilişsel davranışçı terapi, kış aylarına ilişkin olumsuz düşünceleri fark etmeyi ve kış boyunca keyif veren etkinlikleri planlı biçimde sürdürmeyi hedefler. Bu yaklaşımın etkilerinin sonraki kışlarda da sürebileceği gösterilmiştir.

İlaç tedavisi

Belirtileri orta ya da ağır olan kişilerde antidepresan ilaçlar kullanılabilir. Bazı kişilerde ilaca, belirtilerin başlamasından önce, sonbahar başında başlanması önerilebilir. İlacın seçimi, dozu ve süresi kişinin öyküsüne göre psikiyatri doktoru tarafından belirlenir.

Kışa hazırlık için öneriler

  1. Sabah ışığından yararlanın. Uyanır uyanmaz perdeleri açın, mümkünse sabah saatlerinde kısa bir yürüyüş yapın. Bulutlu günlerde bile dış ortam ışığı iç mekândan çok daha güçlüdür.
  2. Uyku saatinizi sabitleyin. Hafta içi ve hafta sonu aynı saatte kalkmak biyolojik saatin dengede kalmasına yardım eder.
  3. Hareketi sürdürün. Düzenli fiziksel etkinlik ruh hâlini ve enerjiyi destekler. Kapalı alanda yapılabilecek bir egzersiz planı kış boyunca devamlılığı kolaylaştırır.
  4. Sosyal bağlarınızı koruyun. İçinizden gelmese de arkadaş buluşmalarını ve aile etkinliklerini takvime yazın.
  5. Beslenmeye dikkat edin. Karbonhidrat isteğiyle tümüyle savaşmak yerine düzenli öğünler ve dengeli bir beslenme planı oluşturun.
  6. Belirtileri izleyin. Önceki yıllarda belirtilerin başladığı dönemden önce hekiminizle görüşmek, erken önlem almanızı sağlar.

İş ve okul yaşamına etkileri

Mevsimsel depresyon, yılın belirli aylarında işte ya da okulda performansın belirgin biçimde düşmesine yol açabilir. Sabahları geç kalma, toplantılarda odaklanamama, projeleri erteleme ve sosyal etkinliklerden kaçınma, çevrede tembellik ya da isteksizlik olarak yorumlanabilir. Bu durum kişinin kendine olan güvenini sarsar ve suçluluk duygusunu artırır. Belirtilerin mevsimle ilişkisini fark etmek, iş yükünü olabildiğince sonbahar ve kış öncesinde planlamak ve gerektiğinde iş yerinde esnek çalışma olanaklarını konuşmak yükü hafifletebilir. Öğrencilerde sınav dönemlerinin kış aylarına denk gelmesi ise ayrıca dikkat gerektirir.

Ne zaman psikiyatri doktoruna başvurmalı?

Kış aylarındaki düşüş iş ve ilişkilerinizi etkiliyorsa, her yıl aynı dönemde tekrarlıyorsa, uyku ve iştah değişiklikleri belirginse ya da umutsuzluk duyguları ağırlaşıyorsa bir psikiyatri doktoruyla görüşmek yerinde olur. Mevsimsel depresyon, doğru tanı ve uygun tedaviyle büyük ölçüde kontrol altına alınabilen bir durumdur.

Depresyonun farklı türlerinin tanı ve tedavisi hakkında ayrıntılı bilgiyi depresyon tedavisi sayfamızda bulabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

D vitamini eksikliği varsa tamamlanması genel sağlık için önemlidir; ancak tek başına mevsimsel depresyonun tedavisi olarak yeterli kanıt yoktur. Takviye kararı hekimle birlikte verilmelidir.

İlgili hizmetler