EMDR terapisi

Temel bilgiler

EMDR nasıl çalışır?

Çok sarsıcı bir olay yaşandığında, o ana ait görüntüler, sesler, beden duyumları ve düşünceler beynin olağan işleme sürecinden geçemeden adeta “ham” biçimde saklanabilir. Bu nedenle olaydan aylar ya da yıllar sonra bile küçük bir hatırlatıcı, sanki olay şu anda yaşanıyormuş gibi bir tepkiye yol açar. EMDR, bu takılı kalmış anıların yeniden işlenmesine yardım etmeyi amaçlar. Kişi anının bir parçasını kısa süre aklında tutarken iki yönlü uyaranlara odaklanır; dikkat aynı anda hem anıda hem de şimdiki anda kalır. Bu “ikili dikkat” durumunun anının duygusal yükünü azalttığı düşünülmektedir. Etki mekanizması üzerine araştırmalar sürmektedir; ancak yöntemin etkinliği pek çok çalışmada gösterilmiştir.

Sözlük

• İki yönlü uyarım: Sağ ve sol tarafın sırayla uyarılması; göz hareketi, dokunma ya da ses ile yapılır.
• Hedef anı: Seansta üzerinde çalışılan, sıkıntı veren belirli anı.
• Olumsuz inanç: Anıyla bağlantılı, kişinin kendisi hakkındaki olumsuz yargısı; örneğin “Güçsüzüm.”
• Olumlu inanç: Kişinin anıyı düşündüğünde kendisi hakkında inanmak istediği yargı; örneğin “Artık güvendeyim.”
• Rahatsızlık puanı: Anının o anda yarattığı sıkıntının 0–10 arası puanı.
• Güvenli yer: Kişinin zihninde canlandırdığı, sakinleşmesine yardım eden imge.

Sekiz aşama

Hazırlık neden önemlidir?

EMDR'ye doğrudan anı çalışmasıyla başlanmaz. İlk seanslarda kişinin kendini güvende hissetmesi, terapistle güven ilişkisi kurulması ve zorlandığında kullanabileceği sakinleşme becerilerinin öğrenilmesi hedeflenir. Nefes egzersizleri, güvenli yer imgesi ve dikkatini şimdiki ana getirmeye yarayan teknikler bu aşamada çalışılır. Hazırlık aşamasının süresi kişiden kişiye değişir; tek bir olay yaşamış bir erişkinde birkaç seans yeterli olabilirken uzun süreli ve tekrarlayan travmalarda bu aşama haftalar sürebilir.

Kimlere uygun olabilir?

Travma sonrası tepkilerle ilgili ayrıntılı bilgi için TSSB sayfasına bakabilirsiniz.

Kimlerde dikkatli olunmalı?

Bazı durumlarda EMDR'ye başlamadan önce başka adımlar gerekir. Süregen bir tehlike altında yaşayan, yoğun kendine zarar verme düşünceleri olan, kontrol edilemeyen madde kullanımı bulunan ya da kendinden kopma yaşantıları çok sık olan kişilerde önce güvenlik ve dengelenme sağlanır. Gebelik, epilepsi ve bazı göz sorunları gibi durumlarda uyaran türü kişiye göre seçilir. Bu nedenle ayrıntılı bir ön değerlendirme, EMDR'nin güvenli biçimde uygulanmasının temelidir.

Çocuklarda EMDR

Çocuklarda EMDR, yaşa uygun uyarlamalarla uygulanır. Küçük çocuklarda göz hareketleri yerine dizlere ya da ellere dönüşümlü hafif dokunuşlar, “kelebek sarılması” adı verilen kendi kendine dokunma ya da iki yönlü sesler tercih edilebilir. Anı, çocuğun çizdiği resimler ya da anlattığı kısa hikâyeler üzerinden ele alınır. Rahatsızlık puanı sayılar yerine yüz ifadeleri ya da ellerle gösterilen büyüklüklerle sorulur. Ebeveynler hazırlık aşamasına katılır ve evde çocuğun sakinleşme becerilerini desteklemeyi öğrenir. Küçük çocuklarda aile temelli çalışmalar çoğu zaman sürecin bir parçasıdır.

Seans sonrasında olağan tepkiler

Bu tepkiler genellikle birkaç gün içinde azalır. Yoğun ya da beklenmedik tepkiler olursa terapistle iletişime geçmek önemlidir.

Yanlış bilinenler

Travma odaklı BDT ile karşılaştırma

İki yöntem de travma sonrası stres bozukluğunda ilk seçenekler arasındadır. Hangisinin seçileceği kişinin tercihine, yaşına ve eşlik eden sorunlara göre birlikte belirlenir. Travma odaklı yaklaşım hakkında bilgi için bilişsel davranışçı terapi sayfasına bakabilirsiniz.

İlaçla birlikte kullanım

EMDR çoğu zaman tek başına uygulanır. Eşlik eden ağır depresyon, yoğun kaygı ya da ciddi uyku sorunları varsa ilaç tedavisi terapiyle birlikte düşünülebilir. İlaç, kişinin terapiye katılabilecek kadar dengelenmesine yardım eder.

Bir EMDR seansında neler yaşanır?

Duyarsızlaştırma aşamasındaki bir seans genellikle kısa bir durum değerlendirmesiyle başlar. Terapist, o gün çalışılacak anıyı kişiyle birlikte belirler ve anının en sıkıntılı görüntüsünü, onunla birlikte gelen olumsuz inancı ve bedende hissedilen duyumları sorar. Ardından kişi bu öğeleri kısaca aklında tutarken terapistin elini gözleriyle izler ya da dönüşümlü dokunuşlara odaklanır. Her uyaran dizisi yarım dakika ile bir dakika arasında sürer. Dizinin sonunda terapist “Şu an ne fark ediyorsunuz?” gibi kısa bir soru sorar; kişi aklına geleni tek bir cümleyle söyler ve bir sonraki diziye geçilir. Bu sırada anıyla ilgili yeni ayrıntılar, farklı duygular ya da bağlantılı başka anılar ortaya çıkabilir. Rahatsızlık puanı sıfıra ya da sıfıra yakın bir düzeye inene kadar çalışma sürer. Seans tamamlanmadan bitirilmesi gerekirse kişi öğrendiği sakinleşme becerileriyle dengelenir ve kalan bölüm bir sonraki seansa bırakılır.

Tedavi nasıl izlenir?

Her seansın başında, önceki seansta çalışılan anının rahatsızlık puanı yeniden sorulur. Kâbusların sıklığı, tetikleyicilerle karşılaşıldığında yaşanan tepkinin şiddeti, uyku ve günlük işlevsellik izlenen başlıca göstergelerdir. Tedavinin başında ve sonunda travma ölçekleriyle yapılan karşılaştırma ilerlemenin nesnel olarak görülmesini sağlar.

Muayenede size neler sorulur?

• Sizi en çok rahatsız eden anılar hangileri?
• Bu anılar ne sıklıkla akla geliyor, hangi durumlarda tetikleniyor?
• Zorlandığınızda kendinizi nasıl sakinleştiriyorsunuz?
• Şu anda yaşamınızda süren bir tehlike var mı?
• Daha önce terapi aldınız mı, nasıl bir deneyimdi?
• Uyku, iştah ve günlük işleriniz nasıl etkilendi?